การผ่าฟันคุด

เมื่ออายุ 18 ปี ผู้ใหญ่โดยเฉลี่ยจะมีฟัน 32 ซี่ เป็นฟันบน 16 ซี่และฟันล่าง 16 ซี่ ฟันแต่ละซี่มีชื่อและหน้าที่เฉพาะของตัวเอง ฟันด้านหน้า (ฟันตัด ฟันเขี้ยว และฟันกรามน้อย) เหมาะกับการจับและกัดอาหารให้เป็นชิ้นเล็กลง ส่วนฟันด้านหลัง (ฟันกราม) ใช้บดอาหารให้ละเอียดพอที่จะกลืนได้

แต่ช่องปากโดยเฉลี่ยรองรับฟันได้เพียง 28 ซี่ จึงอาจเจ็บปวดเมื่อฟัน 32 ซี่ต้องเบียดกันอยู่ในปากที่รองรับได้แค่ 28 ซี่ ฟันอีกสี่ซี่นั้นคือฟันกรามซี่ที่สาม หรือที่เรียกกันว่า “ฟันคุด”

ทำไมต้องผ่าฟันคุดออก?

ฟันคุดเป็นฟันชุดสุดท้ายที่ขึ้นในช่องปาก หากขึ้นในแนวที่ถูกต้องและเหงือกรอบ ๆ แข็งแรงดี ก็ไม่จำเป็นต้องผ่าออก แต่น่าเสียดายที่มักไม่เป็นเช่นนั้น การผ่าฟันคุดจำเป็นเมื่อฟันไม่สามารถขึ้นได้อย่างถูกต้อง ฟันอาจขึ้นเอียงไปด้านข้าง โผล่พ้นเหงือกเพียงบางส่วน หรือฝังอยู่ใต้เหงือกและกระดูกทั้งซี่ ฟันที่ฝังคุดอาจอยู่ในตำแหน่งได้หลากหลายในกระดูกขณะพยายามหาทางขึ้น

ฟันคุดที่อยู่ในตำแหน่งไม่ดีเหล่านี้ก่อปัญหาได้มากมาย เมื่อฟันโผล่ขึ้นมาเพียงบางส่วน ช่องเปิดรอบตัวฟันจะเป็นที่สะสมของแบคทีเรียและนำไปสู่การติดเชื้อในที่สุด ผลที่ตามมาคืออาการบวม อ้าปากได้น้อย เจ็บปวด และไม่สบายตัว แรงดันจากฟันคุดที่กำลังขึ้นอาจดันฟันซี่อื่นให้เคลื่อนที่ และรบกวนการเรียงตัวของฟันทั้งตามธรรมชาติและจากการจัดฟัน ปัญหาที่ร้ายแรงที่สุดคือการเกิดถุงน้ำหรือเนื้องอกรอบฟันคุด ซึ่งทำลายกระดูกขากรรไกรและฟันที่ยังแข็งแรง การผ่าฟันคุดที่เป็นต้นเหตุออกมักช่วยแก้ปัญหาเหล่านี้ได้ จึงแนะนำให้ผ่าออกตั้งแต่เนิ่น ๆ เพื่อเลี่ยงปัญหาในอนาคตและลดความเสี่ยงจากการผ่าตัด

การติดเชื้อ

ปัญหาทางคลินิกที่เราพบบ่อยที่สุดคือเหงือกอักเสบรอบฟันคุด (pericoronitis) เมื่อพื้นที่ไม่พอให้ฟันขึ้นได้เต็มซี่ เหงือกรอบฟันคุดจะระคายเคืองและติดเชื้อ ทำให้ปวดเป็น ๆ หาย ๆ บวม และเคี้ยวหรือกลืนลำบาก

ความเสียหายต่อฟันซี่ข้างเคียง

หากพื้นที่รอบฟันคุดไม่พอให้ทำความสะอาดได้ ฟันซี่ที่อยู่ติดกันด้านหน้าซึ่งก็คือฟันกรามซี่ที่สอง อาจได้รับผลกระทบจนเกิดโรคเหงือก กระดูกรอบฟันละลาย และ/หรือฟันผุ

โรค

โรคที่ไม่ได้เกิดจากการติดเชื้อก็อาจเกิดร่วมกับฟันคุดได้เช่นกัน ถุงน้ำคือ “ถุงลม” ที่มีของเหลวอยู่ภายในกระดูกขากรรไกร เกิดขึ้นจากฟันที่ฝังคุดและค่อย ๆ ขยายตัวจนทำลายกระดูกขากรรไกรข้างเคียงและบางครั้งก็ทำลายฟันด้วย ถุงน้ำเหล่านี้รักษายากมากหากไม่ได้ผ่าฟันคุดออกตั้งแต่ช่วงวัยรุ่น และแม้จะพบได้น้อย แต่การปล่อยฟันคุดไว้นานก็อาจเกี่ยวข้องกับการเกิดเนื้องอกได้

ฟันซ้อนเก

ฟันคุดอาจมีส่วนทำให้ฟันซ้อนเก เห็นได้ชัดที่สุดกับฟันหน้า โดยเฉพาะฟันหน้าล่าง และมักพบหลังจากผู้ป่วยจัดฟันเสร็จ มีหลายปัจจัยที่ทำให้ฟันซ้อนเกหลังจัดฟันหรือในช่วงวัยผู้ใหญ่ตอนต้น และฟันคุดที่ยังฝังค้างอยู่ก็อาจเป็นหนึ่งในปัจจัยเหล่านั้น